نشست های پژوهشی در یک نگاه

بررسی نسبت اسلام و توسعه اقتصادی و حقوق شهروندان

تهران- ایرنا- «نسبت اسلام و توسعه اقتصادی از منظر پنج متفکر اسلامی»، « فرهنگنامه ‌نویسی در ایران»، «دانشگاه و چالش‌های جامعه ایرانی» و «مشارکت حقوق شهروندان در مدیریت شهری» از مهمترین نشست هایی بود که هفته گذشته در کشور برگزار شد.

گروه اطلاع رسانی ایرنا در گزارش زیر مهم ترین نشست های پژوهشی را از بازه زمانی 9تا 15 تیر ماه 1397 خورشیدی بررسی کرده است.

**نسبت اسلام و توسعه اقتصادی از منظر پنج متفکر اسلامی
همایش علمی «نسبت اسلام و توسعه اقتصادی از منظر پنج متفکر اسلامی؛ شهیدان آیت‌الله محمدباقر صدر، شهید مطهری، آیت‌الله موسوی اردبیلی و امام موسی صدر» در خانه اندیشمندان علوم انسانی تهران برگزار شد.

«علی مطهری» نایب رییس مجلس شورای اسلامی از نبود اصلاح ساختار اقتصادی کشور انتقاد کرد و آن را ناشی از رفتار حاکمان دانست و گفت: موانع تحقق توسعه اقتصادی با شاخص‌هایی که مد نظر اسلام است باید رفع شود و ما باید نخست این شاخص‌ها را بشناسیم و بعد به سراغ آن‌ها برویم.

نایب رییس مجلس شورای اسلامی با اشاره به سخنان شهید مرتضی مطهری در زمینه اقتصاد، با بیان این‌که «جامعه اسلامی باید شرایط را برای همگان یکسان و مساوی قرار بدهد و پیشرفت حق تمام افراد است»، تصریح کرد: از منظر اسلام مال و ثروت نخست به اجتماع تعلق دارد و بعد فرد؛ ساختار سرمایه‌داری موجود در جوامع ظالمانه است. کار به قدر احتیاج که نظریه سوسیالست‌ها بوده نیز از منظر ما مردود است. علاوه بر این اسلام استثمار را نمی‌پذیرد؛ حکومت حق دارد قدرت و ثروت را کنترل کند. عدالت و مساوات از شاخصه‌های اسلام است و ما آن را پیش از دین می‌دانیم.

«علیرضا بهشتی» استاد فلسفه با اشاره به آرای شهید محمد بهشتی که در کتاب «نظام اقتصادی در اسلام» ذکر شده است، بیان داشت: شهید بهشتی به موضوع زیربنای نظام اقتصادی در اسلام، در قالب پرسش و پاسخ می‌پرداخت. بهشتی بحث را با ضرورت وجود قانون حقوقی آغاز می‌کنند که ناظر بر آنچه باید بشود، است.

بهشتی با بیان اینکه «از منظر اسلام اگر فردی ابزار تولید را ساخت، حق مالکیت بر آن را دارد»، توضیح داد: این فرد حق بهره‌برداری از این ابزار تولید را دارد. موضوع دیگر این است که آیا مالکیت باید مستقیم یا غیرمستقیم به کار مربوط باشد یا نه، که شهید بهشتی معتقدند ارزش مربوط به کار است، یعنی تنها کار است که ارزش می‌یابد؛ خواه مستقیم خواه غیرمستقیم.

«سیدکاظم صدر» استاد اقتصاد دانشگاه بهشتی با اشاره به آرای امام موسی صدر در زمینه اقتصادی و با بیان اینکه «توسعه اجتماعی بدون توسعه اقتصادی ممکن نیست»، تأکید کرد: امام موسی صدر برای تقویت سرمایه اجتماعی همراه با ایجاد سرمایه انسانی، نهادهای متعددی از جمله نهادهای محلی، منطقه‌ای و همگانی را ایجاد کرد.

سیدکاظم صدر افزود: آرای ایشان از 2 جهت با دیگر متفکران متفاوت است. نخست اینکه وی علاوه بر تحصیلات حوزوی به شکل آکادمیک اقتصاد خوانده‌ و دوم اینکه، بنا داشت ساختار اقتصادی مورد نظر خود را در جامعه لبنان اجرا کند، یعنی یک برنامه اقتصادی داشت.

«فرشاد مؤمنی» استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اهمیت موضوع مشارکت در تحقق توسعه اظهار داشت: شهید بهشتی معتقد بود باید به سمت نظم اجتماعی غیرقایم به ‌شخص رفت که امکان انباشت سرمایه‌های انسانی و فردی را فراهم می‌کند.

مؤمنی اضافه کرد: برای خروج از بحران‌های جامعه به 2 سطح از معرفت نیاز داریم؛ یکی بنیان‌های اندیشه‌ای شکل‌دهنده‌ وضع موجود و دیگری بنیان‌های اندیشه‌ای شکل‌دهنده‌ وضع مطلوب. در اولی باید مشخص کنیم وضع موجود ناشی از عمل به باورهای موجود است یا دور زدن آنها؛ من معتقدم چون از آن اصول عدول کردیم به این مرحله رسیدیم.

«حسین راغفر» استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا با اشاره به نئولیبرالیسم حاکم و مشکل های ناشی از نبود عدالت اجتماعی تأکید کرد: اگر افرادی مانند شهید مطهری و شهید بهشتی امروز زنده بودند، نوع نگاه‌شان نسبت به عدالت اجتماعی متحول می‌شد.

راغفر با بیان این‌که «جامعه مبتنی بر بازار با اصل بازار فرق دارد»، گفت: ساز و کار بازار تخصیص منابع است؛ اما اگر بازار رنگ و بوی بی‌عدالتی بدهد یعنی بی‌اخلاق است. جامعه مبتنی بر بازار یعنی این‌که همه چیز را باید به عرضه و تقاضا سپرد. درحالی که سازوکار بازار مبتنی بر اصل برابری است. باید ضرورت‌ها در جامعه تأمین شود و نابرابری‌ها از میان برود.

حجت الاسلام «محمدرضا یوسفی» استاد دانشگاه مفید از تفکرهای اقتصادی شهید مطهری سخن گفت.

حجت الاسلام یوسفی با اشاره به دلایل افول جوامع مسلمانان از منظر شهید مطهری بیان داشت: ما نباید عامل بیگانه را در افول جامعه مسلمانان بزرگ تلقی کنیم. باید بدانیم که نخست خود در مسیر تاریخی مان دچار افول شدیم و بعد در روبرویی با تمدن غرب، عقب رفتیم. کمرنگ شدن سه عنصر عدل‌محوری، عقل‌گرایی و دعوت به تفکر، عواملی بودند که باعث افول جامعه مسلمانان از درون شدند.

«کریم اسلاملوئیان» استاد دانشگاه شیراز توضیح داد: توسعه در دهه 60 میلادی و بعد از جنگ جهانی دوم به مفهوم رشد اقتصادی بود، اما در دهه 70 میلادی که علی‌رغم رشد اقتصادی کشورها، فقر و بیکاری گسترش یافته و شکاف طبقاتی شکل گرفته است، مبارزه با فقر و بیکاری به مفاهیم توسعه وارد می‌شود.

اسلاملوئیان با اشاره به اینکه «برخی تصور می‌کنند، توسعه به توزیع درآمد و همچنین عدالت بی‌تفاوت است»، تصریح کرد: اینکه عدالت مقابل توسعه بوده، برداشتی غلط از مفهوم توسعه در اقتصاد غرب است. امروز متفکران آنها معتقدند که اگر عدالت و توزیع درآمد را حذف کنید، دیگر توسعه نیست. برخی فکر می‌کنند توسعه به ارزش‌ها بی‌تفاوت بوده و هدف آن رفاه، آن هم رفاه مادی است؛ در حالی که این دیدگاه اشتباه است.

حجت‌الاسلام «مجید رضایی» استاد دانشگاه مفید قم درباره دیدگاه‌های اقتصادی آیت‌الله موسوی اردبیلی صحبت کرد.

حجت‌الاسلام رضایی در ادامه با اشاره به شیوه آیت الله موسوی اردبیلی برای مطالعه در موضوع های مختلف، به تلاش وی برای دستیابی به منابع دست اول و اصل اشاره کرد و بیان داشت: آیت الله موسوی اردبیلی برای دسترسی به علم به سراغ همه افراد می‌رفت. اقتصاد سوسیالیسم را با شهید بهشتی خوانده بود اما بعد از مطالعه در حوزه اقتصاد سرمایه‌داری، عنوان کرد که فهم اقتصاد سرمایه‌داری جز با کلاس درس و به روش ریاضیات و آمار ممکن نیست به همین سبب دوره‌هایی را که به صورت توصیفی بود تغییر داد و خواست که دوره به صورت کلاسیک شروع شود تا استادان خرد و کلان و ریاضی و آمار برای فهم اقتصاد غرب به کار گرفته شوند.

**فرهنگنامه‌نویسی در ایران
نشست «فرهنگنامه‌نویسی در ایران» به مناسبت سالروز درگذشت دکتر محمد معین در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

«ابوالقاسم رادفر، احمد سمیعی گیلانی و مهدخت معین» به ایراد سخن پرداختند.
«مریم شریف‌نسب» دبیر نشست برگزاری این جلسه را علاوه بر گرامیداشت فعالیت ‌های علمی محمد معین، یادآوری اهمیت تهیه و تدوین کتاب‌های مرجع دانست.

شریف‌نسب اظهار داشت: بایسته است مراکز بزرگ پژوهشی از جمله پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بخش زیادی از همت خود را صرف تالیف کتاب‌های معتبر مرجع سازد.

«یوسف محمدنژاد» رییس پژوهشکده زبان و ادبیات پس از خیر مقدم به حاضران به ذکر شمه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی و علمی محمد معین پرداخت و بهره‌مندی از آموزش سنتی، اشراف بر علوم قدیم و زبان عربی، تسلط به زبان فرانسه، اهتمام به پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، ارتباط تنگاتنگ با دانشمندانی از سراسر جهان، تلاش برای ترجمه آثار معاصر جهان، سفرهای متعدد به بسیاری از دانشگاه‌های معتبر جهان، تلاش برای غنای فضای دانشگاهی و تهیه منابع مناسب برای رجوع دانشجویان و... را از ویژگی‌های بارز وی دانست.

«ابوالقاسم رادفر» استاد پژوهشکده زبان و ادبیات در سخنانی به سیر فرهنگ‌نگاری در شبه قاره هند و نیز ایران پرداخت و با اشاره به مهم‌ترینِ این فرهنگنامه ها، برخی از ویژگی‌های بارز سبکی و کاربردی هریک آنها را برشمرد.

وی سپس بر جایگاه ممتاز محمد معین در تدوین لغتنامۀ دهخدا تأکید کرد و به تببین ارزش های علمی و تحقیقی فرهنگ فارسی معین پرداخت.

«احمد سمیعی گیلانی» به نقل شمّه‌ای از زندگینامه محمد معین و خاطره های شخصی خود از شخصیت ایشان پرداخت.
سمیعی در بخشی از سخنان خود گفت: معین نسل‌های متعددی از دانشجویان را با همین روحیه علمی پرورش داد. محضر درس او خصلت کارگاهی داشت و در آن، هم انتقال معلومات صورت می‌گرفت و هم روش تحقیق آموخته می‌شد. به همین سبب شاگردان معین تنها با انبانی از محفوظات از درس فارغ نمی‌شدند؛ مهارت پژوهش نیز کسب می‌کردند.

وی در همه مراحل تعلیم، نقش استاد راهنما را ایفا می‌کرد و دانشجویان را طی دوران تحصیل به پژوهش علمی وامی‌داشت.
«مهدخت معین» فرزند محمد معین به شرح احوال و آثار و مهم ترین فعالیت‌های علمی-پژوهشی پدرش پرداخت.

**دانشگاه و چالش‌های جامعه ایرانی
نشست نقد و بررسی کتاب «دانشگاه و چالش‌های جامعه ایرانی» تالیف تقی آزاد ارمکی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.

«تقی آزاد ارمکی» استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: در کتاب ‌های اخیر دغدغه‌ام پیدایش جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی بوده است که درگیر نهاد علم هم شده‌ام. معتقدم پدیده علم و نهاد دانشگاه یک پدیده توسعه‌ای است. اگر به توسعه وارد نمی‌شدیم دانشگاه هم نداشتیم.

آزاد ارمکی با اشاره به 2 طیف دموکراسی خواهی و عدالت خواهی در جامعه و نقش دانشگاه ایران در آنها افزود: مساله دموکراسی خواهی و عدالت خواهی در ایران زائیده پروژه توسعه بوده‌اند و درواقع توسعه به لحاظ ساماندهی جامعه بوده است.

برای پروژه توسعه‌ای عمده تلاش‌های رضاشاهی تلاش‌های سازمانی بوده است، یعنی رضا شاه سازمان تاسیس می‌کند تا اینکه نهاد بسازد. با همین سیاست بوده که دانشگاه تاسیس و مستقر می‌شود. به همین دلیل هدف دسترسی به دانشگاه نه تولید خرد و دانش بلکه تولید متخصص بوده است؛ یعنی تمام تلاش نظام آموزش عالی در ایران سامان نظام کارشناسی است و این به دلیل دغدغه سازمانی بوده تا دغدغه نهادی باشد.

«ابراهیم توفیق» جامعه شناس پس از اشاره به فرم کتاب گفت: نگاهی مشخص در کتاب وجود دارد که دانشگاه برای مدرنیزاسیون به وجود آمده است. اگر تعهد دانشگاه این بوده که توسعه ایجاد کند، باید بگویم که موفق نبوده است. البته موافقم که مداخله‌ای صورت گرفته اما موافق نیستم که قرار بوده موجب توسعه شود و این اتفاق نیافتاده است.

توفیق در ادامه افزود: با این نکته که دانشگاه یک فضای کارمند ساز است و بقای خودش را از راه بورکراتیزه شدن تنظیم می‌کند موافقم، اما نکته اصلی این است که بخش کوچکی که شما معتقدید هدفش تولید دانش است، را با شما موافق نیستم. چرا که این تعداد هم بیشتر آسیب شناسی می‌کنند تا اینکه تولید علم کنند و درواقع آسیب شناسانه به مسایل می‌پردازند. شاید بگویند که نباید آسیب شناسی کرد، درصورتی که بیشترین کارهای اصلی این بخش همان آسیب شناسانه است.

«مقصود فراستخواه» سخنان خود را با اشاره به جایگاهی که تقی آزاد ارمکی در آن ایستاده و سعی می‌کند به جای ادعانامه‌ای علیه دانشگاه یک تیپ‌ایده‌آل برای آن طرح کند آغاز کرد و عنوان بیان داشت: برای مثال آزاد ارمکی علم ستیزی‌ای را که به جان این جامعه افتاده است، مطرح می کند.

من هم فکر می‌کنم که دانشگاه یک نهاد تسخیر شده است و با تمام نقدهایی که در این کتاب وجود دارد اما کتاب می‌خواهد بگوید که یک جریان یا مین استریم و یک جریان معرفت که همان مدرنیته است وجود دارد.

فراستخواه با بیان این که نویسنده در کتاب مصایب دانشگاه را بیان و مطرح می‌کند، توضیح داد: مصایب دانشگاه را مطرح و تا حدی تحلیل علّی می‌کند. به هر حال حسن دیگر کتاب گفتگویی بودن آن است که می‌تواند مسایل بهتر روشن شوند.

**مشارکت حقوق شهروندان در مدیریت شهری
دهمین نشست علمی تخصصی «مشارکت حقوق شهروندان در مدیریت شهری» در معاونت ارتباطات و بین الملل شورای اسلامی شهر تهران برگزار شد.

«ابراهیم امینی» رییس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای شهر تهران، ضمن اعلام خبر تشکیل کمیته حقوق شهروندی ذیل کمیسیون و تلاش‌های کمیسیون در تحقق این مهم طی سخنانی اظهار کرد: در دنیا شوراها تحت عنوان پارلمان محلی و شهرداری‌ها به عنوان دولت محلی با مشارکت شهروندانشان نقش گسترده‌ای در اداره شهرها دارند و در حقیقت مدیریت یکپارچه شهری در تمام عرصه‌ها بر عهده این 2 نهاد است.

امینی یادآور شد: متاسفانه به دلیل نو پا بودن شوراها در کشور هنوز جایگاه حقوقی و واقعی شهروندان تبیین نشده است و علی رغم اینکه شهرداری ها با در آمدهای خودشان شهر را اداره می کنند و کمکی از دولت تزریق نمی شود از طرف مجموعه های اجرایی دولتی هزینه هایی بر شهر تحمیل می شود که بار آن بر دوش شهروندان خواهد بود.

«شهیندخت مولاوردی» دستیار ویژه رییس جمهوری در امور شهروندی با اعلام آمادگی برای امضاء تفاهم‌نامه‌ای با شورای شهر تهران در خصوص تحقق هدف های منشور حقوق شهروندی گفت: این آمادگی را هم داریم که با همکاری شورا و شهرداری کلینیک های حقوق شهروندی را در سرای محله ها و شورایاری ها فعال کنیم.

مولاوردی یکی از اولویت‌های مهم سیاست‌گذاران شهری را جلب مشارکت در تمامی مراحل طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه‌های شهری دانست و تاکید کرد: یکی از شاخصه‌های توانمندسازی مشارکت است که اگر در مدیریت شهری بخواهیم به شهروند توانمند برسیم باید فرایند را به گونه‌ای طی کنیم که مشارکت در بخش ذهنی و رفتاری فعالیت‌های داوطلبانه جمعی و گروهی نهادهای فعال مدنی اتفاق بیافتد.

«محمد جواد حق شناس» رییس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورا با اشاره به اینکه در چهلمین سال انقلاب اسلامی هستیم اما کماکان در تبیین حقوق شهروندی و تحقق اصولی‌ترین خواسته انقلاب که استقلال و آزادی و اجرای فصل مهم قانون اساسی که حقوق ملت در آن تبلور می‌کرد باید تلاش‌ها کنیم.

حق شناس در ادامه یادآور شد: یکی از اتفاق هایی که با شورای پنجم نمود عینی پیدا کرده است رویکرد جریان اصلاحات به حقوق شهروندی است و انتظار هم می رفت که کمیته ای در این باره در این دوره شکل بگیرد.

«علی اعطا» عضو و سخنگوی شورا نیز با تاکید بر اینکه باید ساز و کاری در جهت استفاده از نظرهای شهروندان در اداره شهر طراحی شو، توضیح داد: برنامه‌ریزی شهری بدون استفاده از نظرهای شهروندان و در جهت نیازسنجی‌ها شکل نمی‌گیرد که این خود به خود مشارکت نداشتن را در پی دارد. به همین سبب شهروندان تمایلی به طرح‌های مشارکت‌جویانه یک جانبه از طرف مدیران شهری بی توجه هستند زیرا این طرح‌ها و برنامه‌ها بر اساس نیاز آنها تدوین و اجرا نشده است.

پژوهش**9370**9131

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال